İslâm\'a bağlanmış takva sahibi Müslüman, öfkelerini yenenler ve insanları affedenler. Allah iyilik yapan kulları sever.» âyetine uyarak daima yumuşak huylu olmaya, öfkesini yenmeye çalışır. Çünkü İslâm\'da kuvvetli olan, kalın adele ve pazuları bulunan insanları yere seren kimse değildir. Tersine kuvvetli, kızgınlık anında nefsine hakim olan, dengeli ve yumuşak huylu olan kimsedir.

“İnsanları mağlup eden kuvvetli değildir. Kuvvet­li ancak kızgınlık anında nefsine hakim olandır.» (Müttefakun aleyh)

    Kızgınlık anında nefse hakimiyet, insanın kuv­vetli olduğuna bir ölçüdür. Yukarıdaki ölçüler içeri­sinde nefse yenilmek de zayıf olduğuna. Kabarmış olan kızgınlık dalgalarına kapılıp geçici bir öfkeye teslim olmak insanın güçlü olduğunu göstermez. İn­sanın nefsini zabdetmesi, kızgınlık anında sinirlerine hakim olması, ona; bazı şartlarda kendini idare et­mesini, fitne ve anlaşmazlıkları defetmesini öğretir. Hedefe kolayca ulaşabilir ve hem insanların hem de Allah\'ın rızasını kazanır. Bu yüzden kendisinden na­sihat isteyene Resulûllah (sav) bir kelime ile cevap vermişti:”Kızma!\" Adam birkaç kez tekrarladığı hal­de Resulûllah (sav)\'in cevabı aynı idi: “Kızma!” (Buhari.)

Abbas (ra)\'dan şöyle dediği rivayet edilir: Resu­lûllah (sav) Eşec Abdulkays\'a şöyle buyurdu:

“\'Sende Allah\'ın sevdiği iki haslet var: Yumuşak huyluluk ve acele etmemek.” (Müslim).

Gerçek Müslüman bazen kızar ve hiddetlenir ama onun hiddetlenmesi ve gazabı nefsi için değil Allah içindir. Allah\'ın dininin hududu çiğnenince veya di­nin rükünlerinden birine tecavüz edilince Müslüman Allah içi gazaba gelir. Allah\'ın hükümlerinden bir hüküm kaldırılınca Müslüman Allah için hiddetlenir. Ve o zaman Müslüman silkinerek kendine gelir, Al­lah\'ın ahkâmı ile oynayanlara dinine ve manevî de­ğerlerine tecavüz edenlere karşı önüne geçilmez bir sel olur. İşte Resulûllah (sav)\'in de takip ettiği yol budur. Buharı ve İmam Malik şöyle rivayet ediyor;

“Resulûllah   (sav)   kendi  nefsi  için  intikam  almamıştır. Ancak Allah\'ın haram kıldığı bir şey çiğnen­diğinde Allah için intikam alırdı.”

Bir gün bir adam gelerek:

-  Ben filan adamın namazı uzatması yüzünden sabah namazına cemaata gitmiyorum, dedi. Resulûl-lah\'ın hiçbir zaman bu derece hiddetlendiği görülmemişti. Buyurdu ki:

“Ey insanlar! Sizden bazılarınız nefret ettiriyor. Hanginiz insanlara imamlık yaparsa kısa tutsun.
Çünkü arkasında yaşlı, küçük ve ihtiyaç sahipleri vardır.” (Müttefakun aleyh).

Öfke Allah için olmalıdır, nefis için değil.

    Küfür ve kötü sözlerden kaçınır:

Kızgınlığı anında ideal müslüman bu ahlâka sarılırsa, dilinden küfür ve kötü sözler cereyan etmez. İdeal müslü­man küfür, kötü söz ve lanetten nefret ettiren İslâmın ahlâki prensiplerine bağlanır. Çünkü İslâm bu tür sözleri söylemekten Müslüman\'ı menetmiştir. İbnu Mes\'ud (ra)\'dan şöyle dediği rivayet edilir: Resulûl­lah (sav) buyurdu ki:

“Müslüman\'a küfretmek fasıklık, onunla savaş­mak küfürdür.” (Müttefakun aleyh).
“Allahü Teâlâ kötü sözü ve kötü söz söyleyeni sevmez.” (Ahmed, Ta-baranî).
 «Allahü Teâlâ, kötü söz söyleyen utanmaz kimseyi sevmez.» (Taberanî).
“Mümin ne ayıplayıcı, ne kötü sözlü lânetçi, ne de hayasızdır.”(Buharı, Ede-bül müfred).

İslâm\'ın temiz havasını teneffüs etmiş bir Müs­lüman\'a yukarıda belirtilen sıfatlar asla yakışmaz. O bu tür çirkin vasıflardan çok ama çok uzaktır. Ve Müslüman, önderi olan Resulûllah (sav)\'in hayatı bo­yunca kimseyi bir kelime ile dahi kırmamış olduğunu görünce nefsini bu kötü sıfatlardan uzaklaştırmaya çalışır.

Enes  (ra)  buyuruyor ki “Resulûllah  (sav)  kötü sözlü, lânetçi, küfürbaz değildi. Kızdığı zaman \'Ona  ne oluyor? Alnı toprağa varasıca\' buyururdu.”. Hatta Resulûllah, (sav) davete kulaklarını kapamış inkarcı kafirlere dahi lanet etmekten dilini korumuş ve ya­ralayıcı bir söz söylememiştir.
 Büyük sahabi Ebû Hüreyre bu hususta diyor ki:

- Ya Resulûllah! Müşriklere beddua et, denildi. Efendimiz de şöyle buyurdu:

“Ben lânetçi olarak değil rahmet olarak gönde­rildim.”  (Müslim).

Resulûllah insanların namusuna dil uzatanlara tasvir ettiği kara ve hüsran   dolu sonucu göstererek nefislerden şer, kin ve düşmanlık tohumlarını kurutur. Çünkü insanın ettiği küfürler, çirkin iftiralar ve ondan sadır olan tecavüzler kazandığı bütün hasena­tı yiyip bitiriyor ve hesap günü eli boş olarak ateşten kendini koruyacak bir koruyucudan mahrum kalıyor. Resulûllah (sav)  buyuruyor ki:

-  “İflas eden kimdir biliyor musun?”
 Sahabe-.

-  Bize göre müflis parası ve malı olmayandır, dediler.  Bunun üzerine  şöyle buyurdu:
“Ümmetimden müflis olan, kıyamet günü namaz, oruç ve zekâ\' tıyla buna küfretmiş, şuna iftirada bulunmuş, öteki­nin malını yemiş, berikinin kanını dökmüş olarak ge­lip hasenatından buna ve şuna veren kimsedir. Üze­rindeki haklar bitmeden hasenatı biterse hak sahiplerinin günâhları alınıp ona yüklenir, sonra da ateşe atılır.» (Müslim.)
   

Sadık müslümanların hayatında bu tür boş şey­lerin bulunmaması garip değildir. Bu ahlâki değerle­re sahip olan İslâm toplumunda küfretmeye götüre­cek tartışmaların pek az olması da garip değildir. Çünkü bu yüce öğütlerin askıya alındığı bir toplum­da bu tür basitliklerin olması gariptir.

Kişi gerçek islâm toplumunda konuştuğu her ke­limenin hesabını vereceğini, kalbinin derinliklerinde hisseder. Hayat şartları onu bazı tartışmalara sürük­lese de, öfkesini yenmeye, sinirlerine hakim olmaya ve Resulûllah (sav)\'in şu hadisini hatırlayarak ken­dine hakim olmayı başarır:
“Söyledikleriyle birbirine küfreden iki kişinin (günahı) söze ilk başlayıp maz­lumun (hakkına) tecavüz edenin üzerinedir.” (Müs­lim). Bu yüzden İdeal müslüman diline sahip olan, teşvik edilse dahi küfretmeyen ve günaha düşüp haddini aşanlardan olmamak için alevlenmiş gazabını yenme­ye çalışan kimsedir.

İdeal müslümanın hayatındaki bu ahlâk ölülere de uzanır ve ölmüş kimselere dil uzatıp küfretmez. Bazı cahillerin yaptığı gibi dirilere lanetle yetinmeyip ölü­lere de küfürde bulunmaz. Zira Resulûllah (sav) bu konuda şöyle buyuruyor:

“Ölülere sövmeyin. Çünkü onlar (dünyada) yap­tıklarına gittiler.” (Yaptıklarının karşılıklarını bula­caklardır.) (Buharî).

Haksız yere kimseye fasık veya kâfir demez:

Dilini küfür ve kötü sözlerden koruyan İdeal müslü­man başkalarını haksız yere tekfir etmekten de çe­kinir. Resulûllah (sav)\'in, biri insanlara fasık veya kafir dediğinde söylediklerinin kendilerine döneceğini bildirerek, müslümanları sakındırmıştır.

“Bir Müslü­man bir Müslümana kâfir veya fasık diye iftirada bulunmaz ki, iftira attığı öyle değilse (iftirası) kendi­sine geri dönmesin.” (Buhari).

   Utangaçtır:

İdeal müslümanın sıfatlarından biri de utan­gaç olması ve toplumda kötülüğü örtmesidir. Müslüman, kitap ve sünnetin insanların namus­ları hususunda konuşanlar hakkındaki uyarılarını da hesaba katarak amel eder:
   “Müminler arasında ha­yasızlığın yayılmasını arzu edenlere, işte onlara dünya ve ahirette can yakıcı azap vardır.” (Nur: 19). Top­lumda hayasızlığı diliyle yayan, o işi yapmış gibi gü­nahkârdır. Ali b. Ebi Talib (ra) der ki: “Kötü söz söyleyen ve o sözü yayan günah bakımından eşittir.”.
(Buharı, Edebül müfred\'de).

Toplumda fert haya sahibidir. Başkalarının ayıplarını örter. Aşağılık şeylere tenezzül et­mez. Onun kendine İslâm\'ın verdiği başkalarının namusları hakkında konuşmaktan men eden bir ahlâkı vardır. İster duymuş olsun ister görmüş olsun di­lini masiyeti açıklamaktan korur. Zira Resulûllahi (sav)\'in şu hadisini bilir: “(Masiyetleri) açığa vuranların dışında ümmetimin hepsi af edilmiştir. Biri gece bir iş işler. Sonra da Allah onun yaptığını örtmüş olarak sabahlar. (Başkası ona): Ya filan! Sen dün akşam şöyle şöyle yaptın, der. Rabbi onu örterek geceler, sabahlayınca Allah\'ın sırrını açıklar. İşte bu(masiyeti) açığa vuranların işlerindendir.) (Müttefa-| kun aleyh)
“Bir kul diğer bir kulun dünyada (ayıbı) örtmez ki Allah da onun (ayıbını) kıyamet günü örtmesin.))   (Müslim)

Resulûllah (sav) i şöyle buyururken işittim: “Müslümanın bir ayıbını görüp onu örten canlı olarak gömülmüş birini kabrinden diriltmiş gi­bidir.” (Buharıi Edebül Müfred).

İnsandaki zafiyetin tedavisi insanların ayıpları­nı araştırmak, onları rezil etmek ve teşhir etmekle ol­maz. Bu zafiyetin tedavisi, hakkı kulaklarına en gü­zel şekilde duyurmak, onlara itaati sevdirmek ve masiyetin çirkinliğini göstermekle olur. Onları karşımı­za alıp yaptığı ayıbı yüzüne vurmakla değil. Yumu­şaklık, nezaket ve güzel bir girişle kalblerin kapalı kapıları açılabilir. Nefisler yumuşar. Sonra İslâm müslünıanların kusurlarını, ayıplarım araştırmayı yasak­lamıştır. Allahü Teâlâ, ((Birbirinizin ayıbını araştır­mayın.” buyuruyor.

Bu sebeple Resulûllah, (sav) insanların namusuna dil uzatmanın, kusurlarını araştırmanın tehlike­sine dikkati çekerek, başkasının ayıbını örtmeyi ba­sit görenlerin kusurlarını açığa vurmak ve kendi evin­de rezil etmekle tehdit ediyor:
“Allah\'ın kullarını rahatsız etmeyin. Onları ayıplamayın ve ayıplarını araştırmayın. Çünkü kim müslüman kardeşinin ayıbını araştırırsa Allah onun ayıbını talep eder ve onu kendi evinde rezil eder.”  (Ahmed)

    Kendini ilgilendirmeyen şeye karışmaz:

İdeal veİslâm\'a bağlı Rabbinin rızasını gözeten bir Müslüman kendini ilgilendirmeyen şeye
müdahale etmez. Burnunu insanların özel işlerine sok­maz. Onlar hakkında söylenen ve yayılan şeylere al­dırmaz. Çünkü İslâm ahlâkına tutunmak için onlar­dan kaçınır. O, bu boş, faydasız ve ucuz gevezelikler­den koruyan İslâm ahlâkının kaynaklarına iman eder:
(Kişinin müslümanlığının güzelliği kendini il­gilendirmeyen şeyi terk etmesidir.”
(Mâlik, Ahmed, Taberanî).

Ebû Hüreyre (ra)\'dan şöyle dediği rivayet edilir: Resulûllah (sav) buyurdu ki:

“Allah sizin için üç şeyden razı olur, üç şeyden de hoşlanmaz. Sizin kendine kulluk etmenize, şirk koşmamanıza ve Allah\'ın ipine hepinizin sarılıp da­ğılmamasına razıdır. Dedikodu yapmanızdan, çok so­ru sormanızdan ve mal ziyan etmenizden de hoşlan­maz.” (Müslim).

İslâm\'ın yetiştirdiği ahlaki toplumda dedikodu­ya, çok soruya ve insanların özel işlerine müdahaleye yer yoktur. Çünkü bu toplumda fertler bunlardan da­ha yüce şeylerle, ( insanların hayırlısı insanlara faydalı olandır) prensibi ile meşguldürler. Onun hizmet bayrağını her köşede dalgalandırmakla uğraşırlar. İs­lâm\'ın güzel değerlerini insanlar arasında yaymaya çalışır­lar. Bu büyük işlerle uğraşanlar o küçük günahlarla meşgul olmaya vakit bulamazlar.

     Gıybet ve kovuculuktan uzaktır:

İdeal müslüman gıybet ve kovuculuktan uzaktır. Çün­kü o, yetişmesi ve İslâm ahlâkına bağlılığıyla bu gi­bi basitliklerden yüz çevirmiş hayattaki büyük işlere talip olmuştur. Daima Kitap ve Sünnetin yoluna ku­lak veren, emrettiğini alıp yasakladığını terk eden bir insandır, ideal müslüman. Ve o şu âyetleri okur:

“Kimse kimseyi çekiştirmesin, hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır.
ondan tiksinirsi­niz. Allah\'tan korkun, şüphesiz Allah tevbeleri daima kabul edendir.» (Hucurat: 12).

Gıybetten nefret eder. Çünkü gıybet edenin, in­sanı çekiştirenin gıybet ettiği kimsenin ölü etini ye­diğini bilir. Ve hemen tevbeye yönelir.

    Müslümanların hangisi daha üstündür? sorusuna Resulûllah (sav)\'in verdiği cevaba kulak verir: “İn­sanların dilinden ve elinden kurtulduğu kimse.” (Muttefakun aleyh).

   Bu yüce öğüt karşısında müslüman gıybete ya­naşmaz ve insanları rahatsız etmez. Tam tersine gıy­beti bulduğu yerde kovar ve müslüman kardeşini ar­kasından korur, ona bazı diller uzandıkça onları en­geller. Müslüman kardeşini müdafaa eder. Çünkü Re­sulûllah (sav) buyuruyor ki:

“Müslüman kardeşinin namusunu arkasından ko­ruyan kimseyi ateşten azad etmek Allah üzerine hak olur.” (Ahmed, Taberanî).

Mütteki bir Müslüman, toplumda kovuculuk yap­maz. Çünkü dininden söz taşıyan ve insanları çekiştirenlerin, şerliler zümresine dahil olduğunu ve in­sanların arasını bozmaktan başka düşüncelerinin ol­madığım bilir.

Esma binti Yezid\'den rivayet edilmiştir. Resulûl-\' lah (sav) şöyle buyurdu:

“Size en hayırlılarınızı haber vereyim mi?” Saha­be:

- Evet ya Resulûllah! dediler. Buyurdu ki:

“Görülünce Allah\'ın zikredildiği kimseler.” Son­ra devam etti:

“Sizin en şerlilerinizi haber vereyim mi? Laf ta­şıyanlar, dostlar arasını bozanlar, kusursuz insanlara zulmedenler.” (Ahmed).

İnsanların arasını açan fitneci kimseye dünya­da ve ahirette ceza olarak, hatasında ısrar ettiği tak­dirde bütün ümit kapılarını kapayan şu hadis kafi­dir:

“Cennete kovuculuk edenler giremez.” (Müttefakun aleyh).

İnsana korku ve dehşet veren bir. husus da ko­vuculuk edenin azabının kabrine konur konmaz baş­lamasıdır. Buharı, Müslim ve başkaları İbni Abbas (ra)\'ın şöyle dediğini rivayet etmişlerdir:

  Resulûllah iki kabrin yanından geçti ve buyurdu ki:

“O ikisi de azab görüyorlar. Büyük bir günah için azab görmüyorlar. Birisi laf taşıyordu, diğeri ise bevlinden (sidiğinden) istibra etmiyordu (kaçınmıyor­du).” Bir yaş hurma dalı istedi. Onu ikiye bölüp bi­rinin üzerine birini, öbürünün üzerine de öteki par­çayı dikti ve buyurdu ki: “Kurumadığı sürece belki onların azabını hafifletir.”
                İnsanların hayırlısı insanlara faydalı olandır. YENİ AİLESİ.

KAYNAK: Kur’ an ve Sünnette Müslümanın Şahsiyeti- Prof. Dr. M.Ali HAŞİMİ

                     HAZIRLAYAN: ARAŞTIRMACI BİYOLOG YAŞAR YENİ