İlim farzdır ve bir şereftir :

Müslüman aklı ilim ile muhafaza etmenin ve onu Allah\'ın kainattaki mahlukatının sırlarını çözmede kullanmasının bir farz olduğu bilir. Çünkü

Resulullah (sav) bu hususta şöyle buyurmuştur:

‘ İlim taleb etmek her müslümana farzdır,’ (İbn Mace.)

Bu itibarla aklını daima korur ve göğsünde ha­yat nefesleri bulundukça, nabzı atıp damarlarında kan dolaştıkça ilimden geri durmayıp devamlı zihni faaliyette bulunur.

Cenabı Hakk\'ın alimleri yüce tutup onlara tak­va sıfatını vermesi, müslümanın ilme yönelmesi için kafi bir delildir. O şerefi Allah bütün insanlar ara­sından ancak ulemaya tahsis ederek şöyle buyur­muştur:

‘Allah\'ın kulları arasında O\'ndan korkan ancak âlimlerdir.’ (Fatır: 28)

Allah\'tan, hakkıyla, fikirleri aydınlanmış, Allah\'­ın kudretini ve kainatı yaratmadaki azametini gör­müş olan âlimler korkar.

Allah şu âyetiyle âlimleri, âlim olmayanlardan üstün kılmıştır:

‘De ki hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alırlar.’
          (Zümer: 9).

Safvan b. Assai el-Muradi (r.a.) Peygamber (sav) mesciddeyken, O\'na geldi ve şöyle dedi:

-  Ben ilim taleb etmeye geldim.    Resulullah (sav) :

-  ‘Merhaba ilim talebesi. Hiç şüphe yok ki me­lekler ilim taleb edeni kanatlarıyla örterler. Sonra da onun talep ettiği (ilmi)\'ne sevgilerinden üzerine dün­ya semasına ulaşıncaya kadar birbirlerinin üzerine yığılırlar.’   (Ahmed, Taberani, Hakim)

İlmin fazileti ve onu talep konusundaki teşvike delalet eden çok deliller vardır.

Bu yüzden de ideal sağlıklı Müslüman  ya öğreten veya öğrenendir.

İlim ölünceye kadar sürer

Gerçek öğrenmek yüksek bir diploma alarak, bir gelir kaynağı bulup rahat bir hayata kavuştuktan sonra marifet hazinelerinden uzaklaşıp okumayı ve incelemeyi terk etmek demek değildir. Gerçek öğren­mek ilmi çalışmalarında devam etmen ve her gün ilim ve amel yönünden bir şeyler elde etmendir ki bunu şu âyet bize ifade etmektedir:

‘Rabbim ilmimi artır de’  (Taha: 114)

Selef-i Salihin ilmi dereceleri ne kadar yükselir­se yükselsin öğrenmekten geri durmaz ömürlerinin sonuna kadar ilim tahsil etmekte devam ederlerdi. İlmin çalışma ve müzakereyle yaşadığını terk edip bı­rakmakla elden çıkacağını biliyorlardı. Onların bu hususta ilmi mukaddes bir varlık kabul ettiklerine ve ilmi çalışmayı sürdürmenin ehemmiyetine dair çok güzel sözleri vardır.

İmam İbnıı Abdi-1-Berr\'in İbnu Ebi Gassan\'dan rivayet ettiği su söz onlardan biridir:

‘Öğrenmeye devam ettikçe âlim kalırsın. Terkettiğinde cahil olursun.’

İmam Malik (r.a.) şöyle dedi: İlim sahibi birinin öğrenmeyi terk etmesi doğru olmaz.’

İmam Abdullah b. Mübarek\'e, ne zamana kadar ilim taleb edeceksin? denildi. O da şöyle cevap verdi:

 ‘Ölünceye kadar. Kim bilir belki de faydala­nacağım kelimeyi henüz yazmamış olabilirim.’

İmam Amr b. Ala\'ya \"Ne zamana kadar kişi ilim elde edebilir? denildi. O da \"Yaşadığı müddetçe’ ce­vabını verdi.

Süfyan b. Uyeyne\'nin ‘İlim  talebine insanların hangisi daha çok muhtaçtır?»    

sorusuna verdiği su cevap ne güzeldir: ‘En fazla ilim sahibi olanlar.’

Niçin en fazla ilim sahipleri ilme daha muhtaç­tır? Sorusuna da:

‘Çünkü onun hatası hataların en çirkini ve kötüsüdür.’ diye cevap vermiştir.

İşte büyük müfessir, yığınla telif sahibi ve asrı­nın kelam ve akli ilimlerinde imam payesini kazan­mış; ziyaret ettiği veya girdiği her şehirde alimlerin dört bir taraftan O\'ndan faydalanmak için etrafında toplandıkları; şan ve şöhreti zirveye ulaşmış İmam Fahreddin Razi, Merv şehrine girince ulemâ ve ta­lebeler etrafında toplanmış; O\'ndan ilim almak ve O\'na talebe olmak şerefini elde etmeye çalışıyor. Bun­ların arasında yaşı henüz yirmiye ulaşmamış ‘neseb’ ilmini iyi bilen bir talebe de vardı. Fahreddin Razi onun bu meziyyete sahip olduğunu anlayınca kendi­si neseb ilmini iyi bilmediği için o talebeden kendisi­ne bu ilmi öğretmesini istedi ve talebesine öğrenci olmayı bir zül saymadı; öğrencisini hocalık maka­mına oturtup ondan bilmediğini öğrendi. İşte bu, İmam Razi\'nin alçak gönüllülüğünün ve büyüklü­ğünün bir alametidir. O\'nun bu hareketi zamanının imamı olmasına rağmen makamından bir şey eksiltmemişti.

Dikkat ediniz! İlim bu alimlerin kalblerine ne kadar sevimlidir! Ne büyüktür! Ve ilim onların gözün­de ne yücedir!

  İdeal Sağlıklı Müslümanın elde etmesi gerekenler

Müslümanın ilk önce elde etmesi gereken şey Allah\'ın kitabını okuması O\'nu tecvid ve tefsir açısın­dan öğrenmesidir. Sonra hadis ve siyer ilmini, saha­be, tabiîn ve İslâm büyüklerini öğrenmesi gerekir. Fıkıhı en az ibadet ve muamelerini yürütecek ölçüde bilmeli ve dini hükümleri sağlam bir kaynaktan elde etmelidir. Tabiî bunlar müslümanın ihtisas sahasının şer\'i ilimlerinin dışında olduğu takdirdedir. Ama Şer\'i ilimlerde ihtisas sahibiyse müslümanın, tüm dikkat ve gayretini sarfedip başarıyla uzmanlaşması gere­kir.

   İdeal Sağlıklı Müslüman ihtisaslaştığı dalda en ileri dereceye ulaşmak için çalışır:

Bundan sonra müslüman ihtisasıyla uğraşır ve bütün gücünü olanca itinasını sarfederek kendi sa­hasındaki çalışmasının bir görev olduğuna inanır. İhtisası ister dini ilimlerden birinde isterse fizik, kim­ya, tıp, astronomi gibi dünya ilimlerinden birinde ol­sun gereken ehemmiyeti vermesi gerekir. Oradan da ihtisas yaptığı ilimde bütün çalışmaları göz önünde tu­tarak gücü yetiyorsa yabancı dillerde bu hususta ya­zılı olan hiçbir şeyi ihmal etmez. Daima o mevzusun-daki keşfedilen yeni şeyleri her yönüyle incelemeye gayret gösterir ve ihtisas dalında açık bir nokta bırak­madan araştırıp inceleme yapar. Çünkü ideal sağlıklı müslüman bu yüzyılda büyük ilmi başarılar elde edip insanların gözünde büyümeli onların takdirlerini kazanıp şeref ve şöhretin zirvesine ulaşmalı ki kendiyle birlikte yüklendiği insanların hayırlısı insanlara faydalı olandır yaşam davetini de o mertebeye ulaştırsın. 

Yaşam daveti görevini ihlas ve ciddiyetle temsil ettiği ve ilim havası içinde İslâm\'ın verdiği ruh ile hareket ettiği müddetçe bu görevini bir fariza bilip bu mertebede yapacağı hizmet ile Allah\'a yaklaştığına ve Allah\'ın rızasını elde ettiğine inanmalıdır. Bu yüzden bizden önceki büyük alimlerin yazdıkları kitapların önsöz­lerinde bu yüce manalara dikkat çektiklerini görüyo­ruz. Çünkü onlar ömürlerini yolunda feda ettikleri ilimleri Allah\'ın rızasını kazanmak için tahsil etmiş­ler ve ilimlerinden elde ettikleri neticelerini Allah rı­zasına sunmuşlardır.

  İdeal Sağlıklı Müslüman düşüncesine başka pencereler de açar :

Akıllı ve ideal sağlıklı müslüman ihtisas alanıyla yetin­mez, ihtisasının dışında akıl ve fikrini geliştirecek ma­lumatlara da yer verir. Çeşitli ilim ve fenlere ait ki­tap ve ilmî, kültürel ve edebi dergiler okur. İhtisasıy­la ilgili olanları ise hiç kaçırmaz. Her ilimden bir neb­ze alıp zihnini ve aklî melekesini geliştirip, düşünce ufkunu genişletir.

   İdeal Sağlıklı Müslüman  Yabancı Bir Dil Bilmesi Lâzımdır:

Bazı yabancı dillere önem verilmesi gerektiğini unutmaz. Zira yabancı dil bu asırda çağdaş İslâmî ha­yatın istediklerini anlamış faal ve uyanık müslümanın kültürünün unsurları arasında en lüzumlu olanıdır.

İdeal sağlıklı bir müslüman için bu muhteşem dinin teşviki yabancı dil öğrenmeye onu iten en güzel sebebdir. Çünkü Resulullah (sav) onbeş asır önce ya­bancı dil öğrenmeye teşvik etmiştir,ki müslümanlar çeşitli ümmet ve milletlerle ilişki kurmaya güç yetirebilsin ve onları

Hakk\'a davet edebilsin. Bunun doğru­luğunu Zeyd b. Sabit (r.a.)\'nı rivayet ettiği hadiste görüyoruz. Resulullah (sav) O\'na şöyle buyurmuştur: ‘Ey Zeyd! Yahudi yazışını benim için öğren. Çünkü ben Allah\'a yemin ederim ki yahudilere yazdırdığım mektuplarım hususunda güvenmiyorum.’ Zeyd diyor ki: Yahudi dilini öğrendim. Aradan onbeş gün geçme­den dilin inceliklerine vakıf oldum. Yahudilere bir şey yazılacak olsa artık onu Resulullah (sav)\'a ben yazı­yordum. Onlar Resulullah (sav)\'a bir şey yazsalar, O\'na ben okuyordum.’

Bir rivayette de şöyledir: Resulullah (sav) bana: ‘Süryaniceyi biliyor musun, bana Süryanice mektup­lar geliyor.’ buyurdu. Hayır diye cevap verdim bana ‘Onu Öğren!’ dedi ben de öğrendim.’ (Ebu Davud)

Bu babtan olmak üzere İbnu Zübeyr (r.a.)\'ın bir­kaç dil bilmesini de zikredelim. Kendinin her biri ay­rı bir dil konuşan yüz kölesi vardı. İbn Zübeyr her-birine onun diliyle konuşuyordu. Onun dünya işlerine baksan: Bu adam bir an dahi olsun Allah\'ı istememiş derdin. Ahiret işlerine baksan: Bu adam bir an dahi olsun dünya işiyle meşgul olmamış derdin. (Hakim Müstedrek\'inde; 3/549, Ebu Naım, Hilye\'de: 1/334).