İdeal sağlıklı Müslüman, hastaları ziyaret eder ve has­ta ziyaretini, üzerinde İslâmi bir borç olarak kabul eder. Çünkü, Resulûllah (sav) şöyle buyurmaktadır:

“Hastaları ziyaret edin. Aç kimseleri doyurun. Esirleri serbest bırakın.” (Buhari).

Bera b. Azib şöyle diyor:

-Resulûllah (sav) bize hastayı ziyaret etmeyi, cenazeyi teşyi etmeyi, aksırana teşmiti
(“yerhamukellah “ demeyi), yemin edenin yeminini kabul etmeyi, mazluma yardımı, davete icabeti ve selâmı açıktan açığa çokça vermeyi emretti.”  (Müttefakun aleyh).

Bir rivayette Resulûllah (sav) söyle buyurmuş­tur:

“Müslümanın  Müslüman üzerindeki hakkı beş­tir.”

- Onlar nelerdir? denildi. Nebi (sav) cevaben: “\'Onunla karşılaştığında selâm ver, seni davet ederse icabet et, senden nasihat isterse nasihat et, aksırır da Allah\'a hamd ederse ona yerhamükellah de, hastalandığında ziyaret et ve öldüğünde cenazesini takip et, buyurdu.” (Buhari, Müslim).

 Allah azze ve celle kıyamet günü:

-  Ey ademoğlu ben hastalandım,  beni ziyaret etmedin buyurur. Kul:

- Ya Rab! Sen alemlerin rabbisin ben seni nasıl ziyaret ederim, der. Allah (cc) :

-“ Filan kulumun hasta olduğunu bilmiyor muy­dun ki, onu ziyaret etmedin, Onu ziyaret etseydin be­ni   onun yanında bulacağını bilmedin  mi? Ey ademoğlu\' Ben senden yemek istedim sen beni doyur­madın! buyurur. Kul:
-  Ya Rab! Sen alemlerin Rabbisin ben seni na­sıl doyururum? der. Allah (cc) :

-  Bilmiyor musun? Filan kulum senden yemek istedi de onu doyurmadın. Onu doyursaydın yaptığın iyiliği benim nezdimde bulacağını bilmiyor muydun?

-  Ey ademoğlu! Senden su istedim, bana su ver­medin!  buyurur. Kul:

- Ya Rab! Sen alemlerin rabbisin, ben sana na­sıl su veririm! der: Allah (cc) :

- Filan kulum senden su istedi ona su verme­din. Ona su verseydin ona yaptığın iyiliği benim
nezdimde bulacağını bilmiyor muydun? buyurur.»  (Müs­lim).

Hasta ziyaretinden daha bereketli bir şey var mı? Ne büyük bir ziyaret! Ne büyük bir amel! Zayıf, has­ta kardeşini ziyaret eden Müslüman, Rabbi\'nin huzu­runa çıkıyor. Allah onun amelini gözetliyor ve sevap veriyor. Allah (cc)\'ın şeref verip bereketlendirdiği zi­yaretten daha bereketli bir ziyaret var mıdır?

Hasta kardeşini ziyaret etmeyen ne bedbahttır! Onun zararı ne şiddetlidir! Ve alemlerin Rabbi\'nin kıyamet günü herkese onu teşhir etmesi ne utanç ve­rici bir durumdur!

( “ Ey ademoğlu! Hastalandım beni ziyaret etme­din: Filan kulumun hasta olduğunu bilmiyor
muydun da onu ziyaret etmedin? Onu ziyaret etseydin be­ni onun yanında bulacağını
bilmiyor muydun?”).

     Böylelikle, hasta hiçbir zaman kendisinin yalnız; olduğunu hissetmez. Onu ziyaret edenlerin duaları onun acılarını hafifletecektir. Bu ise insanlığın, insani duyguların zirvesidir. İslâm\'ın taşıdığı bu sosyal dayanışma başka hiçbir toplumda görülmez.

      Batıda hasta insan kendisini bağrına basan bir hastane ve doktor bulabilir, ama şifa veren kelimeler, hayat dolu gülücükler, samimi dualar ve sadıkane vicdani ortaklığı ve şefkati çok az bulabilir.
Bu hu­susta kardeşlik hislerini uyandıracak ve insanı has­ta ziyaretine teşvik edecek çok nas vardır. Bunlardan biri Resulûllah (sav)\'in şu kavlidir:

       “Müslüman (hasta olan) bir müslümanı ziyaret ederse (o ziyaretten) dönünceye kadar cennet mey­vesi toplar.” (Müslim).
 «Sabahleyin hasta ziyaretine giden hiçbir Müs­lüman yoktur ki, akşama kadar yetmiş bin melek ona dua etmesin. Akşam ziyaret ederse sabahlayıncaya ka­dar yetmiş bin melek ona dua eder. Ayrıca ona cen­nette toplanmış meyveler de vardır.” (Tirmizi).

      Resulûliah (sav) keskin ve insan nefsini an­layan basiretiyle hasta ziyaretinin hasta ve aile­sine yapacağı tesiri idrak ediyordu. Bu yüzden de on­ları ziyaretten geri durmuyor onlara en tatlı sözleri ve duaları ediyordu. Hatta Resulûllah (sav) kendine hizmet eden bir Yahudi köleyi ziyaret edecek kadar tevazu göstermekteydi. Enes (ra) bu hususta şöyle diyor:

Nebi (sav)\'e hizmet eden bir köle vardı. (Bir gün bu köle) hastalandı. Nebi (sav) onu ziyaret için gel­di ve başucuna oturdu. Ona:

“Müslüman ol!” buyurdu. Öte yanında olan ba­basına baktı. Babası.

- Ebû Kasım\'a itaat et! dedi. Köle de Müslüman oldu. Nebi (sav) dışarı çıkarken şöyle buyuruyordu:

“Onu ateşten kurtaran Allah\'a hamdolsun.” (Bu­hari).

     Nebi (sav) bu köleyi ziyaret ederken onu İslâm\'a davet etmeyi unutmadı. Çünkü bu köle ve babasına ziyaretinin, onlara güzel muamelesinin, ihsanı ve lütfunun etkisini biliyordu. Onları davet etti Ve ikisi de Resulûllah (sav)\'in davetine icabet ettiler. Böylece zi­yaret, hidayet meyvesi verdi. Oradan çıkarken de on­ların ateşten kurtuldukları için Allah\'a hamd ediyor. Ne büyük insan! Peygamber! Nezaket, hikmet ve hidayet rehberi davetçi yüce peygamber!

Resulûllah (sav) hasta ziyareti için sahabe-i ki­ramın riayet ettiği bir takım usul ve prensipler
koy­muştur.

Bu usullerden biri Yahudi köleyi ziyaretinde gördüğümüz gibi hastanın baş ucuna oturmaktır.
İbn-i Abbas bunu şöyle bildiriyor.

     “Nebi (sav) bir hasta ziyaretine gidince onun baş ­ucuna oturur ve yedi defa, “Arşı azamın rabbi olan Allah’u azimuşşân\' dan sana şifa vermesini dilerim,” buyururdu. (Buharı, Edebül müfred).

Bu usullerden bir diğeri de hastayı sağ el ile sı­vazlayıp ona dua etmek. Bunu da Ayşe (ra) şöyle bil­diriyor:
Nebi (sav) hasta olan ehlinin bazılarını ziyaret edince sağ eliyle onu okşar ve:
“Allah\'ım! Ey insanla­rın Rabbi! Hastalığı gider ve şifa ver. Şifa veren sen­sin. Hastalık bırakmayan şifa ancak senin verdiğin şifadır,” diye dua ederdi. (Müttefakun aleyh).

İbn-i Abbas şöyle rivayet ediyor: Nebi (sav)  bir bedeviyi ziyarete gitdi. Ziyaret ettiği hastanın yanı­na girince:

    “Geçmiş olsun. Günahlarına kefaret olur inşallah,” buyurdu. (Buhari).

Müslümanlar bu güzel sünneti nesilden nesile aktardılar. Bu sünnet müslümanların sosyal
hayat­larında birbirlerine olan sevgi, şefkat, yardımlaşma ve dayanışmanın bir simgesi oldu. Bu sünnet ile yaralar sarılır, mahzunun gözyaşı silinir, üzüntü perdesi kal­kar, ümitsizlik karanlığı aydınlanır, sevgi bağları ku­rulur, kardeşlik bağları kuvvetlenir, vefa kaynağı fış­kırır ve ümit gülücükleri görünür.

            Cenazede bulunur:

Mutteki ve ideal sağlıklı Müslüman Resulûllah (sav) in emrine uyarak cenazelerde hazır olur ve onları teş­yi eder.

“Müslümanın, Müslüman üzerindeki hakkı beştir. Selâm\'a cevap vermek, hasta ziyareti, cenazeleri teşyi etmek, davete icabet ve hayır dua etmek, öksü­rene (yerhamükellah demek).”
(Müttefakun aleyh).

Cenaze teşyiinde de sahih İslâmi yoldan ayrılan­ların meşgul olduğu bidatlerden sakındırıp doğru yo­lu öğreterek onların, cenaze teşyi ve teçhiziyle meş­gul olmalarını temin eder ve ölüm acısını hafiflet­mek için cenaze sahipleriyle ilgilenir.

Eğer hasta, ölüm anında iken hastanın yanındaysa ve son nefesinde olduğunu görürse ona Resu­lûllah (sav) hadisiyle amel ederek “Lailaheillallah”! telkin eder:

“Ölülerinize lâilaheillallah\'ı telkin ediniz.”. (Müs­lim).

Eğer ruhunu teslim etmişse ona Resulûllah (sav) in Ebû Seleme\'ye ölümünde yaptığı duayı yapar. O dua şudur:

“Allah\'ım! Ebû Seleme\'yi bağışla “Derecesini hi­dayete erenlerin arasına yükselt. Arkasından onun yerini tutacak kimse halk et. Bizi ve onu bağışla ey Alemlerin Rabbi! Kabrini genişletip onu orada nurlandır.” (Müslim).

Sonra da bildiği hadisleri okuyarak cenaze sa­hiplerini teskin eder. Sabredildiği takdirde nail ola­cakları sevap ve sabredenlere Allah\'ın hazırladığı se­vabı anlatır.

Ebû Hüreyre\'den Nebi (sav)\'in şöyle buyurduğu nakledilmiştir:

-Allahü, Teâlâ şöyle buyuruyor(“ Dünya ehlinden sevdiği birisini ruhunu kabzettiğim zaman sabredip ecrini Allah\'tan bekleyen mümin kuluma mükafat ola­rak cennet vardır.”) (Buhari).

Müslüman, Nebi (sav)\'in yolunu takib ederek ölüm anında müslümanların takınmaları gereken tav­rı onlara hatırlatır. Üsame b. Zeyd şöyle diyor:

-Peygamber kızlarından biri Peygamber (sav)\'e oğlunun  veya kızının) ölüm anında olduğunu haber verip onu çağırmak için bir haberci gönderdi. Peygam­ber haberciye:

“Ona dön ve Allah\'ın hem vereceğini hem de ala­cağını ve her şeyin onun katında belli bir eceli
oldu­ğunu haber ver. Sabretmesini ve ecrini Allah\'tan bek­lemesini emret,” buyurdu.
(Müttefakun aleyh).

 Bu münasebetlerde ideal sağlıklı müslümanın yapma­sı gereken şeylerden biri de, bağırmanın, ağlamanın ve dövünmenin ayrıca başkalarını da ağlatmanın ha­ram olduğunu onlara anlatıp, bilhassa cahillerin yap­tığı bu tür şeylerin ölüye kabrinde eziyet vereceğini izah etmesidir. Resulûllah (sav) hadisinde şöyle bu­yuruyor:

    “Ölü kabrinde kendi için ağlanması sebebiyle azap görür.” Başka bir rivayette de:
“Kendine yapı­lan ağlama ona azap verir.” şeklindedir. (Müttefakun aleyh).

“Yanaklarını döğen, elbiseleri yırtan ve cahiliye davası güden bizden değildir.” (Müttefakun aleyh).

 Resulûllah (sav):
    “Ölü arkasından ağlayan ka­dın ölmeden önce tevbe etmezse kıyamet günü üze­rinde ziftten bir gömlek ve paslı bir zırh ile kalkar,” buyurdular. (Müslim).

Kalpteki hüzün sebebiyle gözden gelen yaş bağı­rıp çağırmamak ve ölünün evsafını sayarak
ağlama­mak şartıyla haram değildir.
 İbn-i Ömer (ra) Nebi (sav)\'in yanında Abdurrahman b. Avf, Sa\'d b. Ebi Vakkas ve Abdullah b. Mesud olduğu halde Sa\'d b. Übade\'yi ziyaret etti ve orada Resulûllah (sav) ağla­dı. Resulûllah (sav)\'in ağladığını görünce onlar da ağladılar. Resulûllah (sav):

     “ Duymaz mısınız? Allah gözyaşıyla ve kalbin \'hüz­nüyle ölüye azap etmez. Fakat bunun -diline işaret ederek- sebebiyle azap veya merhamet eder,” bu­yurdular. (Müttefakun aleyh).

Üsame b. Zeyd (ra)\'dan rivayet edilmiştir ki: Re­sulûllah (sav)\' e torunu ölüm halinde getirilince
Re­sulûllah (sav)\'in iki gözünden yaşlar aktı. Sad^::

- Bu ne haldir, ya Resulûllah!  dedi. Buyurdu ki:

“Bu Allah\'ın kullarının kalblerine koyduğu mer­hamettir. Allah ancak merhametli kullarına rahmet eder.” (Buhari, Müslim).

Mütteki Müslüman, cenaze defnedilinceye kadar hazır bulunur. Çünkü Resulûllah (sav) in haber ver­diği büyük sevabı kaçırmaması gerekir: Resulûllah:

     “Cenazede, namazı kılınıncaya kadar (cenazede hazır) bulunanlara sevap olarak bir kırat, defnedilin­ceye kadar bulunanlara iki kırat vardır” buyurdu.

-  İki kırat nedir? diye soruldu. Resulûllah: “İki büyük dağ gibidir”  buyurdular.(Müttefa­kun aleyh).

İslâm cenazeyi defnedilinceye kadar takip etme­yi teşvik ile, müslümanlar arasındaki kardeşliği ve vefa duygularını kuvvetlendirmektedir. Bir acısı olan­lar da bu gibi hallerde cenazenin arkasında sıralan­mış müslümanların taziyesi ile teselli bulur. Çünkü namaz kılanlar ölüleri için şefaatçi olacaktır. Resul­ûllah (sav) :

    “Hiçbir Müslüman yoktur ki, ölünce Allah\'a şirk koşmamış, kırk Müslüman namazını kılsın da onları o Müslüman için şefaatçi kılmasın.” (Müslim).

Müslüman\'ın cenaze namazının ahkâmını bilme­si gerekir. Nebi (sav)\'den gelen duaları, namazda oku­nan duaları ezberlemesi gerekir. Naaş konulunca in­sanlar namaz için arkasına
dizilirler. İmam ilk tekbiri alınca istiazeyi ve fatiha okur. İkinci tekbirde salli barikleri okur. Üçüncü tekbirde ölü ve bütün müslümanlara dua eder. Peygamber\'den rivayet edilen

duaların en sahihi Avf b. Mâlik (ra)\'dan rivayet edi­len duadır. Avf. b. Mâlik diyor ki:

-Resulûllah (sav) bir cenazenin namazını kıldı. Ben de onun okuduğu duadan şunu ezberledim.

    “Allah\'ım! Onu bağışla, ona acı, ona hidayet ver, onu affet ve onu güzel güzel ağırla, yerini genişlet onu su, kar ve dolu ile yıka, onu günahlardan beyaz elbiseyi kirden temizlediğin gibi temizle. Ona dünya­daki yurduna bedel daha hayırlı bir yurt, dünyadaki aile efradından daha hayırlı bir aile ihsan et. Onu cennete koy, onu kabrin fitnesinden ve cehennemin azabından koru.” Avf b. Malik bu duayı duyunca: Bu ölünün yerinde olmayı temenni etim, diyordu. (Müs­lim).

       İmam bundan sonra dördüncü tekbiri alır ve şu duayı okuyup selâm verir:
“Allah\'ım onun ecrinden bizi mahrum kılma. Bizi ondan sonra imtihan et­me, bize ve ona mağfiret eyle.”
Naaş kabre konuncaya kadar cemaatle beraber yürür. Defni tamamlandıktan sonra ölü için hayır duada bulunur ve ayağının kaymaması için dua eder. Resulûllah (sav) de böyle yapar ve böyle yapılması­nı emrederdi. Bu konuda Osman b. Affan (ra) diyor ki; Nebi (sav) cenazenin defni tamamlanınca basın­da durur ve:

“Kardeşiniz için istiğfar edin ve (Allah\'tan) aya­ğının kaymamasını  isteyin.  Çünkü  o,  şu  anda
sor­guya çekiliyor.”.  (Ebû Davud).

İmam Şafii dedi ki: Kabrin yanında Kur\'an okun­ması müstehaptır. Eğer Kur\'an hatmedilirse daha gü­zel olur.

Müslümanın bu gibi durumlarda bile Müslüman kardeşlerini terk etmemesi sosyal hayatın bütün bo­yutlarını kavradığının delilidir. Hayat sadece düğünler ve mutlu günlerden
ibaret değildir. Hatta hem düğün vardır hem ölüm. Hem sevinç hem hüzün var­dır. Zorluk ve kolaylık, gülmek ve ağlamak vardır. İdeal sağlıklı Müslüman bütün bu münasebetlerde ne yapacağını çok iyi bilir. Çünkü bütün bu münasebet­lerde onun tebliğ edeceği davet, söyleyeceği söz ve yapacağı görevi vardır.

                     İnsanların hayırlısı insanlara faydalı olandır. YENİ AİLESİ.

KAYNAK: Kur’ an ve Sünnette Müslümanın Şahsiyeti- Prof. Dr. M.Ali HAŞİMİ

                     HAZIRLAYAN: ARAŞTIRMACI BİYOLOG YAŞAR YENİ